Sociale Dienst Amsterdam - UPWeB Hoofdstuk 13 IOAW

13. IOAW

De Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) is een inkomensvoorziening en vult het (gezins-)inkomen aan tot bijstandsniveau.

De IOAW geldt voor personen die vóór het ingaan van de werkloosheid de leeftijd van 50 jaar hebben bereikt en gaat in na het einde van de volledige uitkeringsduur van de WW. Voorwaarde is dat de WW-uitkeringsduur meer dan drie maanden is.
De IOAW geldt ook voor personen die na het bereiken van de 50-jarige leeftijd recht hebben gekregen op een WGA-uitkering. Het recht ontstaat na beëindiging van deze WGA-uitkering wegens vermindering van de arbeidsongeschiktheid.
Zie verder paragraaf 13.1 Recht op uitkering (doelgroep per 1 januari 2008) .

De IOAW is de laatste jaren meermalen gewijzigd, met name wat betreft de doelgroep. Voor een overzicht van de wijzigingen;
zie paragraaf 13.2 Belangrijke wijzigingen in de IOAW vóór 1 januari 2008.

Verschillen en overeenkomsten met de WWB
De IOAW kent overeenkomsten en verschillen met de WWB. De belangrijkste zijn:

Net als de bijstandsuitkering (WWB) wordt de IOAW-uitkering door de gemeente verstrekt.
Het grote verschil met de WWB is dat het gezinsvermogen in de IOAW wordt vrijgelaten, ongeacht de hoogte daarvan.
Daarnaast wordt in de IOAW alleen het inkomen uit verband en het overig inkomen gekort, dus inkomsten uit werk of uit WAO, WIA, een bedrijfspensioen etc. Inkomsten die geen relatie met werk hebben, zoals alimentatie, worden niet op de IOAW gekort, zie verder paragraaf 13.4.
Een ander verschil met de WWB is dat de IOAW geen verlaging kent bij woningdelen of het niet hebben van woonkosten.
Bijstand (WWB) stem je af op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de klant en zijn gezin(art 16 WWB). De IOAW kent een dergelijke individualiseringsbepaling niet.
De bijstand is een garantie tot het sociaal minimum, de IOAW is dat niet (zie paragraaf 13.3 Toetsbedrag IOAW)
De WWB kent (netto) (uitkerings)normen, die worden in de IOAW (uitkerings)grondslagen genoemd en die zijn bruto.
De Dienst Werk en Inkomen houdt maandelijks premies en belasting in op de bruto uitkering en draagt die af aan de fiscus.

Wet inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW)
Met ingang van 1 december 2009 is de Wet inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW) in werking getreden. Door de IOW zal geen nieuwe instroom in de IOAW meer plaatsvinden van werklozen die na 1 oktober 2006 en voor 1 juli 2011 werkloos zijn geworden en op dat moment 60 jaar of ouder zijn.

13.1 Recht op uitkering (doelgroep per 1 januari 2008)

De klant heeft recht op een IOAW-uitkering, als aan één van de volgende voorwaarden is voldaan:

De klant is werkloos geworden op of na de leeftijd van 50 jaar en heeft de maximale uitkeringsduur van de WW doorlopen. Onder maximale uitkeringsduur wordt bedoeld: de uitkeringduur van meer dan drie maanden . Dit is het geval als naast de wekeneis, die recht geeft op een basisuitkering van drie maanden, is voldaan aan de jareneis. Deze jareneis houdt in dat de klant minstens vier van de vijf voorgaande kalenderjaren voldoende gewerkt moet hebben (het jaar waarin hij werkloos wordt, telt niet mee). Een kalenderjaar telt mee als in dat jaar over 52 of meer dagen loon is ontvangen.

Beperking van de maximale uitkeringsduur WW als gevolg van ZW (waardoor het recht op WW is uitgesloten) beïnvloedt het recht op IOAW niet. Maar de klant wiens WW-uitkering op grond van een maatregel blijvend geheel is geweigerd heeft géén recht op een IOAW-uitkering.

De klant heeft op of na de leeftijd van 50 jaar recht gekregen op een loongerelateerde werkhervattingsuitkering gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WGA-uitkering) als bedoeld in de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) . Het recht op IOAW gaat in na beëindiging van deze WGA-uitkering om reden van verlaging van de arbeidsongeschiktheid tot minder dan 35%.

13.2 Belangrijkste wijzigingen in de IOAW vóór 1 januari 2008

13.2.1 IOAW per 1 januari 2004
13.2.2 Doelgroep over periode 29 december 2005 tot 1 oktober 2006
13.2.3 Doelgroep over de periode 1 oktober 2006 tot 1 januari 2008

13.2.1 IOAW per 1 januari 2004

Met de invoering van de WWB is de IOAW ook op een paar onderdelen aangepast. De rechten en plichten, die centraal staan in de nieuwe WWB, zijn overgenomen in de nieuwe opzet van de IOAW.

Op de volgende gebieden is de IOAW identiek aan de WWB:

het begrip gezamenlijke huishouding (inclusief de bepaling over zorgbehoevende tweedegraads bloedverwanten);
de zelfstandige bestaansvoorziening;
afbouw inkomstenvrijlating;
de inlichtingenverplichting, verificatie en validering;
het bepalen van de domicilie en de beslistermijn;
de gesplitste betaling;
verblijf buiten Nederland;
inkomstenvrijlating.

Hoewel de re-integratieverplichtingen niet letterlijk gelijk zijn aan de WWB-bepalingen, moet je ze wel op dezelfde manier toepassen.

Onveranderd:

de verplichte terugvordering en de centrale uitvoeringsvoorschriften blijven in de IOAW van kracht;
het maatregelen- en boetebesluit is voor de IOAW gehandhaafd.

13.2.2 Doelgroep over periode 29 december 2005 tot 1 oktober 2006

1. Oude doelgroep

Vóór 29 december 2005 kende de IOAW de volgende doelgroep:

De klant is werkloos geworden op of na de leeftijd van 50 jaar en heeft de maximale uitkeringsduur van de WW (voldaan aan de jaren- en de wekeneis) doorlopen.
De klant is werkloos geworden op of na de leeftijd van 57,5 jaar en heeft de maximale uitkeringsduur van de kortdurende WW (alleen voldaan aan de wekeneis) doorlopen.
De klant is werkloos en heeft de maximale uitkeringsduur van de WW doorlopen en heeft een uikering op grond van de WAO, berekend naar een arbeidsongeschiktheid van minder dan 80%.
De jonggehandicapte die een uitkering op grond van de Wajong ontvangt, gebaseerd op een arbeidsongeschiktheid van minder dan 80%.

2. Doelgroep per 29 december 2005

Met de komst van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) per 29 december 2005 geldt de IOAW niet meer voor de bij 3. en 4. genoemde doelgroepen, de gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers.

De reden van de aanpassing van de IOAW is dat de Toeslagenwet (TW) vanaf 29 december 2005 de uitkering WAO/WIA, Wajong, Wamil, WW, ZW etc. kan aanvullen tot het sociaal minimum. Voor die tijd was de TW gemaximeerd tot 30% van het relevant sociaal minimum. Door deze verruiming hoeven uitkeringsgerechtigden geen beroep meer te doen op de IOAW. (zie ook paragraaf 6.3.3.12 Toeslagenwet (TW).

Het voorgaande houdt in dat personen die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn en op of na hun 50ste werkloos zijn geworden nog wel tot de doelgroep van de IOAW worden gerekend. Maar door de wijziging van de Toeslagenwet (zie hoofdstuk 6) zullen deze personen na de beëindiging van de WW-uitkering een (hogere) toeslag via de TW ontvangen, waardoor het totale inkomen (TW en arbeidsongeschiktheidsuitkering) gelijk zal zijn aan de IOAW-grondslag. Toetreding in de IOAW is dan niet mogelijk.

Voor de gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemer die al op 28 december 2005 een IOAW-uitkering ontving en geen recht heeft op een (verhoogde) toeslag blijft de IOAW gelden.

Men heeft geen recht op een toeslag als de partner na 31 december 1971 is geboren én er geen kind jonger dan 12 jaar tot het gezin behoort.
Geen recht op een verhoogde toeslag bestaat als het voorheen verdiende arbeidsinkomen door deeltijdwerk onder het minimumloon lag. De arbeidsongeschiktheidsuitkering én de aanvullende TW-uitkering samen kunnen niet meer bedragen dan het voorheen verdiende arbeidsinkomen, zie ook paragraaf 13.3 Toetsbedrag IOAW.

13.2.3 Doelgroep over de periode 1 oktober 2006 tot 1 januari 2008

Bij de invoering van de nieuwe WW op 1 oktober 2006 zijn de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een IOAW-uitkering gewijzigd. Vóór 1 oktober 2006 was er een groep werklozen van 50 jaar of ouder die aan zowel de wekeneis als de jareneis van de WW moest voldoen en een groep 57,5-jarigen en ouder die alleen aan de wekeneis van de WW hoefde te voldoen, om na hun WW-uitkering voor IOAW in aanmerking te komen.

Vanaf 1 oktober 2006 komen werklozen van 50 jaar en ouder die de volledige uitkeringsduur van de WW hebben doorlopen in aanmerking voor IOAW na de WW-uitkering. Vanaf dat moment konden werklozen van 50 jaar en ouder ook in de IOAW instromen na afloop van de kortdurende uitkering van drie maanden (voldaan aan de wekeneis, maar niet aan de jareneis). Een persoon die maar drie maanden recht heeft op WW en daadwerkelijk drie maanden WW heeft ontvangen, heeft immers ook de volledige uitkeringsduur WW ontvangen. Deze onbedoelde verruiming is door de wetgever gecorrigeerd met ingang van 1 januari 2008. De personen die vóór die datum recht hebben gekregen op IOAW behouden dat recht, ook als zij per 2008 niet meer tot de doelgroep zouden zijn gerekend.
De 57,5-jarigen met alleen recht op de basisuitkering WW van drie maanden is als aparte doelgroep voor de IOAW geschrapt.

13.2.4 Tips en waarschuwingen

Als een klant op of na zijn 50ste werkloos is geworden en bijstand aanvraagt in aansluiting op zijn WW-uitkering onderzoek dan eerst of hij recht heeft op een IOAW-uitkering.
Als een klant van 50 jaar of ouder die bijstand aanvraagt omdat de werkhervattingsuitkering gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WGA-uitkering) WIA is gestopt, onderzoek dan ook eerst of hij recht heeft op een IOAW-uitkering.

13.3 Toetsbedrag IOAW

De IOAW is een uitkering op het niveau van het sociaal minimum, maar dat geldt niet voor de klant die werkloos is geworden uit een parttime dienstverband. Als die klant na de WW-periode recht krijgt op IOAW, dan is de uitkeringshoogte van de IOAW niet meer dan het voorheen verdiende parttime loon. Dat is als volgt geregeld. De bruto IOAW-uitkering mag niet hoger zijn dan het daarvoor ontvangen bruto bedrag WW én TW (Toeslagenwet) samen. Let op: het gaat om de bruto uitkering IOAW en niet om de bruto grondslag IOAW. De bruto uitkering IOAW is het verschil tussen die grondslag en het in aanmerking genomen inkomen van de klant en partner. De berekening van deze maximering wordt in NUS/OP ondersteund door invoering van het bruto WW-/TW-bedrag in het verplichte veld toetsbedrag bij opvoer van de uitkering.

13.4 Middelen

De IOAW is bedoeld voor oudere en (gedeeltelijk arbeidsongeschikte), werkloze werknemers. De IOAW is een bruto-uitkering waarover de Dienst Werk en Inkomen premies en belasting betaalt. Het begrip Middelen is in de wet onderverdeeld in Inkomen en Vermogen. Onderliggende paragrafen gaan verder in op:

13.4.1 Inkomsten die worden vrijgelaten
13.4.2 Inkomsten die niet worden vrijgelaten
13.4.3 Eenmalige uitkering bij beëindiging dienstbetrekking
13.4.4 Vrijlating inkomsten uit arbeid
13.4.5 Vermogen

13.4.1 Inkomsten die worden vrijgelaten

Van het inkomen dat de klant naast de IOAW-uitkering ontvangt, zijn de volgende (gezins)inkomsten vrijgelaten:

kinderbijslag, kindertoeslag, kinderopvangtoeslag;
huurtoeslag;
zorgtoeslag;
alimentatie;
inkomsten uit (onder)verhuur;
(voorlopige teruggave van) alle heffingskortingen (met de hoogte van de grondslag van de IOAW is al rekening gehouden met de voorlopige teruggaaf van de algemene heffingskorting).
De ontslagvergoeding die een werknemer van de werkgever ontvangt (en die voor de IOAW als vermogen wordt aangemerkt en dus vrij blijft), kan op verzoek van de werknemer niet onmiddellijk worden uitbetaald, maar worden gebruikt om een stamrecht aan te kopen bij een verzekeringsmaatschappij. Een stamrecht is een aanspraak op periodieke uitkeringen ter vervanging van gederfd of te derven loon. De periodieke uitkeringen kunnen direct ingaan, maar mogen ook worden uitgesteld tot uiterlijk de 65-jarige leeftijd. Deze periodieke uitkeringen zijn géén inkomsten voor de IOAW. Voorwaarde is dat de klant de vrije keuze had in de besteding van de ontslagvergoeding en deze vrije bestedingsmogelijkheid kan aantonen.

13.4.2 Inkomsten die niet worden vrijgelaten

Inkomsten uit arbeid of inkomsten die verband houden met arbeid worden niet vrijgelaten.
Voorbeelden hiervan zijn:

inkomsten uit arbeid in dienstbetrekking of uit werkzaamheden in een eigen bedrijf of beroep;
andere uitkeringen, zoals WW, WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen), WAO, WAMIL (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening militairen) en WAJONG (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten);
een toeslag op grond van de Toeslagenwet;
(bedrijfs)pensioen;
éénmalige uitkering in verband met beëindiging dienstbetrekking.

Voor de IOAW wordt onder loon verstaan het bruto loon, minus de verplichte pensioen- of VUT-premie, maar inclusief de bijdrage voor de levensloopregeling en de sociale verzekeringspremies (zoals awf-premie, WW-sectorpremie, WAO/WIA-premie, pseudo WW-premie).

Het gaat niet alleen om de inkomsten uit of in verband met arbeid van de klant, maar ook om die inkomsten van de partner.
Let vooral ook op het juiste bedrag bij inkomstenkorting WAO, WIA en WW, inclusief de eventuele aanspraak op een toeslag op grond van de Toeslagenwet.

13.4.3 Eenmalige uitkering bij beëindiging dienstbetrekking

Bij de IOAW houd je rekening met inkomen uit arbeid en het overig inkomen. In het Inkomensbesluit volksverzekeringen en sociale voorzieningen staat de definitie van deze begrippen. Dat is onder andere loon (Artikel 3, eerste lid) en loon dat uit vroegere dienstbetrekking wordt genoten ( Artikel 7, lid 1, onder g ). Voorbeelden van dat laatste zijn periodieke uitkeringen, die voortvloeien uit een stamrecht dat als schadeloosstelling voor gederfd inkomen is toegekend.

Uitzonderingen:

als een werknemer een eenmalige uitkering heeft gekregen na beëindiging van zijn dienstverband, juist vanwege die beëindiging, dan beschouw je deze betaling niet als inkomen in verband met arbeid (Artikel 7, lid 2, sub b);
als een bedrijf bij een reorganisatie schadeloosstelling betaalt aan de ex-werknemers en de werknemer gebruikt uit vrije keuze deze eenmalige uitkering voor de aankoop van een particuliere verzekering of lijfrente, vindt er geen inkomstenkorting plaats.

Vraagt de ex-werknemer een IOAW-uitkering aan, dan moet hij een werkgeversverklaring overleggen, waarin vermeld staat dat:

de aankoop van de lijfrente op vrijwillige basis gebeurde;
de aankoop niet voortvloeide uit een arbeidsovereenkomst of een CAO.

Bovendien moeten de gelden, die als een eenmalige uitkering zijn bedoeld, al uitgekeerd zijn vóór zowel de WW- als de IOAW-periode. Is dat niet het geval, dan is de betaling die tijdens de IOAW-periode wordt ontvangen wél aan te merken als inkomsten in verband met arbeid.

13.4.4 Vrijlating inkomsten uit arbeid

Inkomsten uit arbeid kunnen gedurende 6 aaneengesloten maanden gedeeltelijk worden vrijgelaten, voor zover dit naar het oordeel van de Dienst Werk en Inkomen bijdraagt aan de arbeidsinschakeling. De maximale vrijlating bedraagt € 294,76 bruto per maand (bedrag geldt vanaf januari 2011), zie verder 6.2.2 Inkomensvrijlating en premies voor deeltijdwerk.

13.4.5 Vermogen

In tegenstelling tot de WWB heeft vermogen geen invloed op de IOAW-uitkering. Het vermogen in een huis in eigendom, een erfenis krijgen, of het winnen van een prijs heeft dus geen invloed op het recht op IOAW.

13.5 Terugvordering

In de IOAW is net als in de WWB de bevoegdheid tot terugvordering geregeld. De gemeenten hebben een grote beleidsvrijheid. De IOAW wordt bruto teruggevorderd, omdat de uitkeringsgrondslag ook bruto is.

De IOAW kent geen verhaalsmogelijkheden.